Υπάρχουν λίγα τρόφιμα που μπορούν να μας κάνουν να δακρύσουμε χωρίς να είμαστε ούτε συγκινημένοι ούτε στενοχωρημένοι. Το κρεμμύδι είναι σίγουρα το πιο διάσημο από αυτά.
Μπορεί να ξεκινήσεις να το κόβεις εντελώς αδιάφορος και, λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, να έχεις δάκρυα στα μάτια.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Το κρεμμύδι απελευθερώνει μια ερεθιστική χημική ουσία όταν καταστρέφονται τα κύτταρά του. Και τα μάτια μας αντιδρούν αμέσως!
Τι συμβαίνει όταν κόβουμε ένα κρεμμύδι;
Όσο το κρεμμύδι είναι ολόκληρο, τα χημικά συστατικά που περιέχει παραμένουν ουσιαστικά «χωρισμένα» μέσα στα κύτταρά του.
Όταν όμως βάζουμε το μαχαίρι και αρχίζουμε να το κόβουμε, σπάμε χιλιάδες από αυτά τα κύτταρα.
Τότε ξεκινούν μια σειρά από χημικές αντιδράσεις και δημιουργείται μια ιδιαίτερα πτητική ουσία, γνωστή ως syn-propanethial-S-oxide.
Η ουσία αυτή απελευθερώνεται στον αέρα και φτάνει γρήγορα στα μάτια μας.
Και τότε αρχίζουν τα δάκρυα!
Όταν η ερεθιστική ουσία φτάσει στην επιφάνεια του ματιού, ενεργοποιεί τα νεύρα που αντιλαμβάνονται τον ερεθισμό.
Ο εγκέφαλος παίρνει ουσιαστικά το μήνυμα: «Κάτι ενοχλεί το μάτι! Πρέπει να το καθαρίσουμε!»
Και έτσι ενεργοποιούνται οι δακρυϊκοί αδένες.
Παράγουν περισσότερα δάκρυα, τα οποία βοηθούν να αραιωθεί και να απομακρυνθεί η ερεθιστική ουσία από την επιφάνεια του ματιού.
Με άλλα λόγια, τα δάκρυα δεν είναι τυχαία. Είναι ένας μηχανισμός άμυνας του οργανισμού.
Γιατί το κρεμμύδι έχει αυτή την ουσία;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι.
Το κρεμμύδι δεν δημιουργεί την ερεθιστική ουσία για να μας κάνει να κλαίμε. Δεν έχει, φυσικά, ιδέα ότι υπάρχουμε!
Πρόκειται για μέρος του μηχανισμού άμυνας του φυτού.
Όταν ένας οργανισμός, όπως ένα έντομο, αρχίσει να τρώει το κρεμμύδι, καταστρέφει τα κύτταρά του. Οι χημικές αντιδράσεις που ακολουθούν δημιουργούν ουσίες που κάνουν το κρεμμύδι δυσάρεστο και ερεθιστικό.
Έτσι, το φυτό αποκτά έναν τρόπο να προστατεύεται από πιθανούς «εχθρούς».
Μόνο που στη σύγχρονη κουζίνα ο μεγαλύτερος εχθρός του κρεμμυδιού είναι συνήθως… το μαχαίρι μας!
Γιατί κάποια κρεμμύδια μας κάνουν να κλαίμε περισσότερο;
Δεν είναι όλα τα κρεμμύδια ίδια.
Η ποσότητα των ενώσεων που μπορούν να οδηγήσουν στον σχηματισμό της ερεθιστικής ουσίας διαφέρει ανάλογα με την ποικιλία, τις συνθήκες καλλιέργειας και άλλους παράγοντες.
Γι’ αυτό μπορεί να κόψεις ένα κρεμμύδι και να μη νιώσεις σχεδόν τίποτα, ενώ το επόμενο να σε κάνει να δακρύσεις μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Παίζει ρόλο επίσης το πόσο έντονα και γρήγορα το κόβεις, καθώς και ο αερισμός του χώρου.
Γιατί το κρύο κρεμμύδι μπορεί να βοηθήσει;
Μια γνωστή συμβουλή είναι να βάζουμε το κρεμμύδι στο ψυγείο πριν το κόψουμε.
Η χαμηλότερη θερμοκρασία μπορεί να επιβραδύνει ορισμένες από τις χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν μετά την καταστροφή των κυττάρων και να μειώσει προσωρινά την ποσότητα των πτητικών ουσιών που φτάνουν στα μάτια.
Δεν αποτελεί μαγική λύση, αλλά μπορεί να κάνει το κόψιμο πιο ανεκτό.
Γιατί βοηθάει ο καλός αερισμός;
Η ερεθιστική ουσία πρέπει να ταξιδέψει από το κομμένο κρεμμύδι μέχρι τα μάτια μας.
Αν υπάρχει καλός αερισμός ή απορροφητήρας που απομακρύνει τον αέρα από την περιοχή κοπής, μικρότερη ποσότητα της ουσίας μπορεί να φτάσει στο πρόσωπό μας.
Γι’ αυτό ένα καλά αεριζόμενο περιβάλλον μπορεί να κάνει αισθητή διαφορά.
Υπάρχει τρόπος να κόψουμε κρεμμύδι χωρίς να κλάψουμε;
Υπάρχουν αρκετά κόλπα που χρησιμοποιούνται στην κουζίνα.
Το να χρησιμοποιούμε κοφτερό μαχαίρι μπορεί να βοηθήσει, επειδή προκαλεί λιγότερη σύνθλιψη των κυττάρων σε σχέση με ένα πολύ θαμπό μαχαίρι.
Επίσης, η ψύξη του κρεμμυδιού πριν από το κόψιμο και ο καλός αερισμός μπορούν να περιορίσουν τον ερεθισμό.
Και φυσικά, υπάρχουν πάντα οι προστατευτικές λύσεις: γυαλιά κουζίνας ή απλώς… να ζητήσουμε από κάποιον άλλο να κόψει τα κρεμμύδια!
Το πιο παράξενο είναι ότι δεν «κλαίμε» από συγκίνηση
Όταν τα μάτια μας γεμίζουν δάκρυα από το κρεμμύδι, ο εγκέφαλος δεν ερμηνεύει την κατάσταση ως συναίσθημα.
Είναι μια καθαρά σωματική αντίδραση σε χημικό ερεθισμό.
Τα δάκρυα που παράγονται έχουν διαφορετικό ρόλο από τα συναισθηματικά δάκρυα που μπορεί να χύσουμε όταν συγκινούμαστε ή στενοχωριόμαστε.
Το αποτέλεσμα, βέβαια, είναι το ίδιο:
Κόβουμε κρεμμύδι → ερεθίζονται τα μάτια → εμφανίζονται δάκρυα.
Συμπέρασμα;
Τα κρεμμύδια μας κάνουν να κλαίμε επειδή, όταν τα κόβουμε, καταστρέφονται τα κύτταρά τους και ξεκινούν χημικές αντιδράσεις που παράγουν μια πτητική ερεθιστική ουσία.
Όταν αυτή φτάσει στα μάτια μας, τα νεύρα αντιλαμβάνονται τον ερεθισμό και δίνουν εντολή στους δακρυϊκούς αδένες να παράγουν δάκρυα.
Έτσι, κάθε φορά που δακρύζουμε πάνω από ένα ξύλο κοπής, στην πραγματικότητα γινόμαστε μέρος μιας μικρής χημικής μάχης που ξεκίνησε ως μηχανισμός άμυνας του φυτού.
Και τελικά, το κρεμμύδι έχει τον τελευταίο λόγο: εμείς το κόβουμε, αλλά εκείνο κάνει εμάς να κλαίμε!