Έχεις ανοίξει ποτέ ένα σακουλάκι πατατάκια με σκοπό να φας «μόνο λίγα» και τελικά το τελείωσες χωρίς να το καταλάβεις; Ή έχεις νιώσει ότι κάποια τρόφιμα σε κάνουν να θέλεις συνεχώς άλλη μία μπουκιά; Αυτό δεν συμβαίνει τυχαία.
Πίσω από πολλές επεξεργασμένες τροφές υπάρχει ολόκληρη επιστήμη που μελετά πώς οι γεύσεις, οι υφές και τα αρώματα μπορούν να γίνουν όσο πιο ελκυστικά γίνεται για τον εγκέφαλο.
Ο εγκέφαλος αγαπά τον συνδυασμό ζάχαρης, λίπους και αλατιού
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να αναζητά:
– ζάχαρη → γρήγορη ενέργεια
– λίπος → υψηλή θερμιδική αξία
– αλάτι → απαραίτητα μέταλλα
Στη φύση, αυτοί οι συνδυασμοί είναι σπάνιοι.
Σήμερα όμως, πολλές βιομηχανίες τροφίμων δημιουργούν προϊόντα που τα συνδυάζουν σε «ιδανικές» αναλογίες.
Αυτό ενεργοποιεί έντονα το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου και μας κάνει να θέλουμε κι άλλο.
Το “bliss point”: το σημείο της τέλειας απόλαυσης
Στη βιομηχανία τροφίμων υπάρχει ένας όρος που ονομάζεται bliss point.
Είναι το ακριβές σημείο όπου η γεύση είναι αρκετά έντονη για να μας ευχαριστεί, αλλά όχι τόσο έντονη ώστε να μας κουράζει.
Οι εταιρείες δοκιμάζουν διαφορετικές αναλογίες ζάχαρης, αλατιού, λιπαρών και αρωμάτων μέχρι να βρουν τη «μαγική ισορροπία» που μας κάνει να συνεχίζουμε να τρώμε.
Η τραγανότητα παίζει τεράστιο ρόλο
Δεν είναι μόνο η γεύση — είναι και ο ήχος.
Ο εγκέφαλος συνδέει την τραγανή υφή, τον ήχο του “crunch” και τη φρεσκάδα με μεγαλύτερη απόλαυση.
Γι’ αυτό πολλά snacks σχεδιάζονται ώστε να έχουν συγκεκριμένη υφή και ήχο όταν τα δαγκώνουμε.
Οι γεύσεις που “λιώνουν” γρήγορα
Ένα ενδιαφέρον food science trick είναι το λεγόμενο vanishing caloric density.
Ορισμένα snacks λιώνουν γρήγορα στο στόμα και δίνουν την αίσθηση ότι «δεν τρως πολύ».
Έτσι ο εγκέφαλος δεν νιώθει άμεσα κορεσμό και συνεχίζει να ζητά κι άλλο.
Τα αρώματα δημιουργούν προσμονή
Η μυρωδιά επηρεάζει έντονα την όρεξη.
Γι’ αυτό πολλά τρόφιμα έχουν ενισχυμένα αρώματα, αρωματικές ουσίες που θυμίζουν φρεσκοψημένο φαγητό και μυρωδιές που ξυπνούν αναμνήσεις.
Ο εγκέφαλος αρχίζει να περιμένει απόλαυση πριν καν δοκιμάσουμε.
Η ποικιλία μάς κάνει να τρώμε περισσότερο
Όταν μια τροφή έχει διαφορετικές υφές, εναλλαγές γεύσεων και πολλαπλά επίπεδα αρώματος ο εγκέφαλος βαριέται πιο δύσκολα.
Αυτός είναι και ο λόγος που τα «πολύπλοκα» snacks ή fast foods μπορούν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη κατανάλωση.
Δεν είναι μόνο θέμα πείνας
Πολλές φορές συνεχίζουμε να τρώμε όχι επειδή πεινάμε, αλλά επειδή:
– ο εγκέφαλος απολαμβάνει την εμπειρία,
– η γεύση έχει σχεδιαστεί να είναι υπερ-ελκυστική,
– το φαγητό ενεργοποιεί την ανταμοιβή και τη συνήθεια.
Με άλλα λόγια, τρώμε γιατί το προϊόν έχει δημιουργηθεί ώστε να είναι δύσκολο να σταματήσεις.
Συμπέρασμα;
Οι γεύσεις δεν δημιουργούνται πάντα απλώς για να είναι «νόστιμες». Συχνά σχεδιάζονται προσεκτικά ώστε να:
– ενεργοποιούν το σύστημα ανταμοιβής,
– καθυστερούν τον κορεσμό,
– κάνουν κάθε μπουκιά ευχάριστη όσο η πρώτη.
Ο συνδυασμός ζάχαρης, αλατιού, λιπαρών, αρωμάτων και υφής μπορεί να μετατρέψει ένα απλό snack σε κάτι που ο εγκέφαλος θέλει ξανά και ξανά.
Τελικά, πολλές φορές δεν τρώμε μόνο επειδή πεινάμε.
Τρώμε επειδή η ίδια η γεύση έχει σχεδιαστεί για να μας κρατά… μέσα στο παιχνίδι.