Έχεις παρατηρήσει ότι, ακόμη κι αν δεν κοιτάξεις το ρολόι, κάποια συγκεκριμένη στιγμή μέσα στην ημέρα αρχίζεις να σκέφτεσαι το φαγητό; Ίσως κάθε μέρα γύρω στις 10:30 θέλεις ένα σνακ ή λίγο μετά τις 14:00 νιώθεις ότι ήρθε η ώρα για μεσημεριανό.
Δεν είναι τυχαίο. Η πείνα μας επηρεάζεται από ένα εντυπωσιακό μείγμα βιολογικών ρολογιών, ορμονών, συνηθειών και περιβαλλοντικών ερεθισμάτων.
Το σώμα αγαπά τη ρουτίνα
Ο οργανισμός μας λειτουργεί με έναν περίπου 24ωρο κύκλο, τον κιρκάδιο ρυθμό.
Ο κύκλος αυτός επηρεάζει τον ύπνο, την εγρήγορση, τη θερμοκρασία του σώματος, τον μεταβολισμό και, μεταξύ άλλων, την όρεξη.
Όταν τρώμε συνήθως τις ίδιες ώρες, το σώμα μας αρχίζει να «μαθαίνει» αυτό το πρόγραμμα. Έτσι, μπορεί να εμφανίζεται η αίσθηση της πείνας λίγο πριν από την ώρα που έχουμε συνηθίσει να τρώμε.
Η γκρελίνη: η ορμόνη που «θυμίζει» το φαγητό
Ένας από τους βασικούς πρωταγωνιστές είναι η γκρελίνη, μια ορμόνη που συνδέεται με την πείνα.
Τα επίπεδά της τείνουν να αυξάνονται πριν από τα συνηθισμένα γεύματα και να μειώνονται μετά το φαγητό.
Αυτό σημαίνει ότι το σώμα δεν αντιδρά μόνο στο αν το στομάχι είναι άδειο. Μπορεί επίσης να έχει μάθει πότε συνήθως πρόκειται να φάει.
Γι’ αυτό, αν τρως κάθε μέρα στις 14:00, δεν είναι παράξενο να αρχίσεις να πεινάς λίγο πριν από τις 14:00 — ακόμη κι αν εκείνη την ημέρα δεν έχεις κάνει κάτι ιδιαίτερα κουραστικό.
Μερικές φορές δεν είναι πραγματική πείνα
Εδώ γίνεται το πράγμα ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Μπορεί να αισθανόμαστε ότι πεινάμε επειδή έφτασε η ώρα του γεύματος, μυρίσαμε φαγητό, είδαμε ένα λαχταριστό γλυκό, περάσαμε από το αγαπημένο μας εστιατόριο ή ανοίξαμε το ψυγείο από συνήθεια.
Ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει συγκεκριμένες ώρες και καταστάσεις με το φαγητό.
Έτσι, η «πείνα» μπορεί μερικές φορές να είναι περισσότερο μαθημένη προσδοκία παρά άμεση ανάγκη για ενέργεια.
Η μυρωδιά μπορεί να μας ανοίξει την όρεξη
Δεν χρειάζεται καν να κοιτάξουμε το ρολόι.
Η μυρωδιά φρεσκοψημένου ψωμιού, καφέ ή ενός φαγητού που μαγειρεύεται μπορεί να ενεργοποιήσει την προσμονή για φαγητό.
Το ίδιο συμβαίνει με εικόνες και διαφημίσεις. Ένα λαχταριστό burger στην οθόνη μπορεί να μας κάνει να σκεφτούμε το φαγητό, ακόμη κι αν πριν από λίγα λεπτά δεν πεινούσαμε.
Και τι γίνεται όταν αλλάζουμε πρόγραμμα;
Αν αλλάξεις ξαφνικά το καθημερινό σου πρόγραμμα, μπορεί να παρατηρήσεις ότι η πείνα δεν προσαρμόζεται αμέσως.
Για παράδειγμα, αν συνηθίζεις να τρως στις 13:30 αλλά αρχίσεις να τρως στις 15:00, είναι πιθανό τις πρώτες ημέρες να πεινάς έντονα στην παλιά ώρα.
Με τον χρόνο, όμως, ο οργανισμός μπορεί να προσαρμοστεί στη νέα ρουτίνα.
Γιατί πεινάμε περισσότερο κάποιες μέρες;
Η ώρα δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας.
Η πείνα επηρεάζεται επίσης από:
– το πόσο φάγαμε στο προηγούμενο γεύμα,
– τη σωματική δραστηριότητα,
– τον ύπνο,
– το στρες,
– την ποιότητα και τη σύνθεση του γεύματος.
Ένα γεύμα πλούσιο σε πρωτεΐνη και φυτικές ίνες, για παράδειγμα, μπορεί να μας κρατήσει χορτάτους για περισσότερη ώρα από ένα γεύμα που αποτελείται κυρίως από γρήγορους υδατάνθρακες.
Γιατί τα Σαββατοκύριακα αλλάζει η πείνα;
Αν τις καθημερινές ξυπνάμε, εργαζόμαστε και τρώμε σε συγκεκριμένες ώρες, αλλά το Σαββατοκύριακο κοιμόμαστε μέχρι αργά, είναι φυσιολογικό να αλλάζει και η όρεξή μας.
Το σώμα δεν λειτουργεί με ένα απόλυτα σταθερό πρόγραμμα. Προσαρμόζεται στις συνθήκες, στον ύπνο και στις συνήθειες που επαναλαμβάνονται.
Γι’ αυτό μπορεί μια Κυριακή να συνειδητοποιήσουμε ότι είναι ήδη μεσημέρι και… δεν έχουμε φάει τίποτα!
Μπορούμε να «εκπαιδεύσουμε» την πείνα μας;
Σε έναν βαθμό, ναι.
Όταν αλλάζουμε σταδιακά τις ώρες των γευμάτων μας, ο οργανισμός μπορεί να προσαρμοστεί στη νέα ρουτίνα. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αγνοούμε μόνιμα τα σημάδια πείνας, αλλά δείχνει πόσο ισχυρή είναι η σχέση ανάμεσα στη διατροφή και τη συνήθεια.
Το σημαντικό είναι να υπάρχει ένα πρόγραμμα που ταιριάζει στις ανάγκες και στον τρόπο ζωής μας.
Συμπέρασμα;
Το γεγονός ότι πεινάμε σχεδόν πάντα την ίδια ώρα δεν είναι σύμπτωση. Ο οργανισμός μας συνδυάζει ορμόνες, κιρκάδιους ρυθμούς, προηγούμενες εμπειρίες και καθημερινές συνήθειες για να προβλέψει πότε είναι πιθανό να φάμε.
Γι’ αυτό, όταν το ρολόι πλησιάζει την ώρα του μεσημεριανού και το στομάχι αρχίζει να… διαμαρτύρεται, δεν είναι απαραίτητα τυχαίο.
Μπορεί απλώς το σώμα μας να έχει μάθει το πρόγραμμά μας καλύτερα απ’ όσο νομίζουμε.